DỰ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV TỪ MẸ SANG CON

09/12/2019

Dịch HIV/AIDS, trên địa bàn tỉnh Điện Biên, hiện nay đang diễn biến phức tạp, măc dù trong những năm qua đã có nhiều hoạt động phòng, chống HIV/AIDS cũng như chăm sóc và điều trị cho người nhiễm HIV tại cộng đồng. Song hàng năm vẫn phát hiện nhiều ca nhiễm mới, trong đó trẻ em chiếm tỷ lệ đáng kể.

 Dịch HIV/AIDS, trên địa bàn tỉnh Điện Biên, hiện nay đang diễn biến phức tạp, măc dù trong những năm qua đã có nhiều hoạt động phòng, chống HIV/AIDS cũng như chăm sóc và điều trị cho người nhiễm HIV tại cộng đồng. Song hàng năm vẫn phát hiện nhiều ca nhiễm mới, trong đó trẻ em chiếm tỷ lệ đáng kể.

Tình trạng lây truyền HIV từ mẹ sang con của tỉnh Điện Biên đang ở mức  cao so với toàn quốc. Khi mang thai tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con chiếm khoảng 25-40%. Qua nghiên cứu của WHO trên 100 bà mẹ mang thai có HIV (không được can thiệp) cho thấy 9 trẻ  bị nhiễm HIV từ mẹ sang con trong giai đoạn mang thai, 17 trẻ bị nhiễm trong giai đoạn chuyển dạ và 10 trẻ bị nhiễm trong giai đoạn bú mẹ. HIV lây truyền từ mẹ sang con xảy ra từ rất sớm ngay khi người mẹ mang thai mới được 8 tuần và có thể kéo dài suốt thai kỳ. Tuy nhiên người ta nhận thấy tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con cao vào thời kỳ tuổi thai được 18 tuần. Bình thường mặt bánh rau có cấu trúc đặc biệt bao gồm các màng ngăn, các màng ngăn này có chức năng như hàng rào bảo vệ và chỉ cho  các chất dinh dưỡng, vita min, khoáng chất, kháng thể đi qua để nuôi dưỡng bảo vệ bào thai không cho vi khuẩn và vi rút xâm nhập. Tuy nhiên khi bánh rau có vấn đề như nhiễm khuẩn làm tổn hại đến vách ngăn thì vi rút HIV có thể di chuyển qua bánh rau vào thai nhi có khoảng 20 – 30% số trẻ bị lây truyền HIV từ mẹ trong giai đoạn này.

          Lây truyền trong khi sinh nguyên nhân là do khi đứa trẻ đi qua đường sinh dục của mẹ để ra ngoài đã tiếp xúc trực tiếp với dịch âm đạo (nuôt nước ối, vi rút trong máu và dịch âm đạo có chứa HIVcủa mẹ)  hoặc do sự trao đổi máu mẹ với thai nhi khi chuyển dạ, giai đoạn này các cơn co tử cung của mẹ có thể bơm mạnh máu của mẹ có chưa HIV vào tuần hoàn của con làm cho trẻ dễ bị nhiễm HIV từ mẹ . Có khoảng 50-60% trẻ bị lây truyền HIV trong giai đoạn này. Nguy có lây truyền HIV trong khi sinh sẽ tăng lên trong trường hợp đẻ khó, chuyển dạ kéo dài, phần mềm của mẹ bị dập nát, thai bị xây xước, sang chấn. Sau sinh trẻ vẫn có thể nhiễm HIV trong quá trình bú mẹ vì lúc này vi rút HIVcó thể truyền sang cơ thể trẻ qua các vết nứt ở núm vú của mẹ khi trẻ có các tổn thương ở niêm mạc miệng. Hiện nay chưa có vacxin phòng HIV/AIDS nhưng. Việc điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con sẽ làm giảm đáng kể tỷ lệ trẻ em bị nhiễm HIV từ mẹ. Theo số liệu thống kê nếu không điều trị dự phòng thì cứ 100 trẻ sinh ra từ các bà mẹ nhiễm HIV sẽ có khoảng 25 - 40 trẻ sẽ bị nhiễm HIV nhưng nếu các bà mẹ được điều trị dự phòng thì chỉ có 3 - 10 trẻ bị nhiễm HIV, tuy nhiên tuỳ theo thời điểm bắt đầu dùng thuốc và việc tuân thủ điều trị. Để phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con, tất cả phụ nữ mang thai cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn và tiến hành xét nghiệm HIV, sàng lọc và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nếu bị nhiễm HIV sử dụng thuốc kháng vi rút để điều trị cho mẹ hoặc điều trị dự phòng lây truyền từ mẹ sang con.Đối với phụ nữ đã bị nhiễm HIV: cần được theo dõi liên tục và can thiệp đúng quy trình nhằm giảm tới mức thấp nhất nguy cơ lây nhiễm HIV cho con. Việc điều trị cần được làm ngay khi biết mình có thai và điều trị suốt đời theo phác đồ điều trị của bác sĩ. Phụ nữ nhiễm HIV khi mang thai nên sinh con tại cơ sở y tế để được nhân viên y tế tư vấn giúp đỡ hạn chế tình trạng lây truyền HIV cho con. Đối với trẻ được sinh ra từ mẹ nhiễm HIV: Tốt nhất là nuôi trẻ bằng sữa thay thế nếu có điều kiện.Trường hợp không có điều kiện sử dụng sữa thay thế, cần hướng dẫn người mẹ cho bú hoàn toàn trong thời gian đầu, sau đó cai sữa sớm chuyển ăn dặm ngay khi có thể để giảm nguy cơ lây truyền HIV cho trẻ.thời gian bú mẹ càng dài trẻ càng có nhiều nguy cơ lây nhiễm HIV. Chế độ dinh dưỡng đối với phụ nữ mang thai rất quan trọng nhất là đối với phụ nữ mang thai nhiễm HIV có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng và tử vong do còn phải chống chọi với HIV và các bệnh nhiễm trùng cơ hội khác. Tình trạng dinh dưỡng kém cũng làm tăng nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con. Dinh dưỡng tốt cho bà mẹ nhiễm HIV khi mang thai rất quan trọng đối với sự sống còn của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Chế độ dinh dưỡng cần được quan tâm và bắt đầu càng sớm càng tốt để mang lại hiệu quả cao nhất phụ nữ mang thai thực hiện những việc sau: Đi khám thai định kỳ để đánh giá tình trạng sức khỏe của mẹ, sự phát triển của thai nhi cũng như tình trạnh  dinh dưỡng dinh dưỡng của mình để có một chế độ dinh dưỡng hợp lý. Nên ăn đa dạng các loại thức ăn, giàu chât dinh dưỡng. không nên sử dụng những chất kích thich như: rươu, bia tỏi ớt. Nghỉ ngơi nhiều hơn bình thường, đặc biệt vào 3 tháng cuối. Chăm sóc vệ sinh thai nghén tốt. Nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm khi có thai. Sử dụng nước sạch trong sinh hoạt. Uống  viên sắt axit folic từ khi có thai đến sau đẻ 1 tháng, bổ xung vitmian A trong vòng 1 tháng sau khi sinh. Tiêm phòng vacxin uốn ván đầy đủ, đúng lịch. Dùng muối iốt khi nấu ăn để phòng thiếu iốt. Đảm bảo an toàn thực phẩm để phòng tránh những bệnh do thực phẩm gây ra. Tham gia vào chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con càng sớm càng tốt để được nhận điều trị ARV cũng như tư vấn về dinh dưỡng và nuôi dưỡng trẻ nhiễm HIV.

Để sinh ra những đứa con khỏe mạnh. phụ nữ, mang thai nhất là đối với người có nguy cơ cao, cần tham gia xét nghiệm HIV tự nguyện tại các cơ sở tư vấn xét nghiệm HIV. Đối với phụ nữ nhiễm HIV trước khi quyết định mang thai cần có sự tư vấn của bác sĩ nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con./.

;